25 Kasım 2009 16:01
Sosyal devlet mekanizmalarının yeri başka araçlarla doldurulabilir mi?
“ Ben sosyal devletin yerini herhangi bir mekanizmanın alabileceğini düşünmüyorum açıkçası. Kamu ile devleti de ayırmak lazım. Devlet bizden vergileri topluyor ama kamunun kendine ait bir özerkliği olması, devletin kamuyu ihlal etmemesi gerek.
Kamu nedir ve devletle ilişkisi nedir anlamak gerekiyor. Bu, Türkiye'de hiç bir zaman net olmadı; kamunun hep devlet anlamında kullanıldığı fark ediliyor. Devlet ve kamu hep özdeş olarak görüldü, devletten ayrı bir kamu düşünülemezmiş gibi.
Mesela Galataport Projesi devlet eliyle yapılıyor, onun kararını devlet alıyor. Ama aslında kıyı şeridi kamuya aittir. Şehir merkeziyle ilgili bir karar alınırken sadece bir sınıfın ya da zümrenin değil, herkesin çıkarı düşünülmek zorunda ki bir kamusallık oluşsun. Devletin kent merkezinde müdahalelerde bulunurken ekonomi ekseninden bakarak kamunun çıkarının o yönde olduğunu belirtmesi o müdahalenin kamusal olduğunu göstermez. Ya da şehir merkezini bir kongre merkezi haline getirir ve yedi ay kenti kullanıma kapatırsanız kamuyu ihlal etmiş olursunuz. Kongre merkezi tabi ki yapabilir, artı değer katılacağı düşünülüyorsa yapılmalıdır da.
Devletin başarılı olduğu örnekler var ama tecrübesiz ya da başarısız olduğu örnekler çok. Özel yatırımlarsa neredeyse hiç ilgilenmiyordu bu konularla. Ama kamu ihlal edilmeye başlayınca, sponsorluk ilişkileri ya da benzerleriyle bu konu da özelin eline kaldı. Bunun olumlu ve olumsuz yanları var. Sadece özelin eline kalırsa, sanat ortadan kalkar. Bağımsız olması gerekirken, belirli bir sermaye sınıfına bağımlı olmaya başlar. Tamamen spekülatörlerin eline geçen, müzayedelerde değer biçilen bir şeye dönüşür. Özel sektör kamusallıkla zıt düşen faaliyetlerini gizlemek için böyle bir yönteme başvurabiliyor.
Öte yandan özel sektör, bağımsız bir projenin bağımsızlığına zarar vermeden ona destek oluyorsa bu tabi ki takdir edilecek bir durum. Dahası özel inisiyatiflerden devletin ağır mekanizması içinde o zamana kadar düşünülmemiş, farklı, zekice ve kamusal yönü güçlü projeler çıkabilir, Barış İçin Müzik gibi. Devlet bu kadar yaratıcı bir fikir geliştiremeyebilir, özel bir girişimse bu fikri kamusal bir hale dönüştürebilir. Kamuya destek olacak kişilere ve fikirlere ihtiyaç var. Bu yüzden özel girişimciyi küçümsemiyorum, önemsiyorum ama onun kamusal alana etkisi önemli.
Yeni bir kamusallığın kriterlerini toplumun tartışması gerekiyor. Farklı ideolojik bakışların farklı önerileri olacaktır. Şimdi kamusallığın hiç olmadığı bir topluma doğru gidiyoruz. Bu çok tehlikeli. ”
Karikatür, Behiç Ak'a ait.
Kamu nedir ve devletle ilişkisi nedir anlamak gerekiyor. Bu, Türkiye'de hiç bir zaman net olmadı; kamunun hep devlet anlamında kullanıldığı fark ediliyor. Devlet ve kamu hep özdeş olarak görüldü, devletten ayrı bir kamu düşünülemezmiş gibi.
Mesela Galataport Projesi devlet eliyle yapılıyor, onun kararını devlet alıyor. Ama aslında kıyı şeridi kamuya aittir. Şehir merkeziyle ilgili bir karar alınırken sadece bir sınıfın ya da zümrenin değil, herkesin çıkarı düşünülmek zorunda ki bir kamusallık oluşsun. Devletin kent merkezinde müdahalelerde bulunurken ekonomi ekseninden bakarak kamunun çıkarının o yönde olduğunu belirtmesi o müdahalenin kamusal olduğunu göstermez. Ya da şehir merkezini bir kongre merkezi haline getirir ve yedi ay kenti kullanıma kapatırsanız kamuyu ihlal etmiş olursunuz. Kongre merkezi tabi ki yapabilir, artı değer katılacağı düşünülüyorsa yapılmalıdır da.
Devletin başarılı olduğu örnekler var ama tecrübesiz ya da başarısız olduğu örnekler çok. Özel yatırımlarsa neredeyse hiç ilgilenmiyordu bu konularla. Ama kamu ihlal edilmeye başlayınca, sponsorluk ilişkileri ya da benzerleriyle bu konu da özelin eline kaldı. Bunun olumlu ve olumsuz yanları var. Sadece özelin eline kalırsa, sanat ortadan kalkar. Bağımsız olması gerekirken, belirli bir sermaye sınıfına bağımlı olmaya başlar. Tamamen spekülatörlerin eline geçen, müzayedelerde değer biçilen bir şeye dönüşür. Özel sektör kamusallıkla zıt düşen faaliyetlerini gizlemek için böyle bir yönteme başvurabiliyor.
Öte yandan özel sektör, bağımsız bir projenin bağımsızlığına zarar vermeden ona destek oluyorsa bu tabi ki takdir edilecek bir durum. Dahası özel inisiyatiflerden devletin ağır mekanizması içinde o zamana kadar düşünülmemiş, farklı, zekice ve kamusal yönü güçlü projeler çıkabilir, Barış İçin Müzik gibi. Devlet bu kadar yaratıcı bir fikir geliştiremeyebilir, özel bir girişimse bu fikri kamusal bir hale dönüştürebilir. Kamuya destek olacak kişilere ve fikirlere ihtiyaç var. Bu yüzden özel girişimciyi küçümsemiyorum, önemsiyorum ama onun kamusal alana etkisi önemli.
Yeni bir kamusallığın kriterlerini toplumun tartışması gerekiyor. Farklı ideolojik bakışların farklı önerileri olacaktır. Şimdi kamusallığın hiç olmadığı bir topluma doğru gidiyoruz. Bu çok tehlikeli. ”
Karikatür, Behiç Ak'a ait.
ARKADAŞIMA GÖNDER
BU YAZIYA YORUM YAZ
2 OKUYUCU YORUMU
liz
2 Aralık 09 22:39
kamusallığın olmadığı bir topluma doğru gidiyoruz tespiti çok doğru. ve tehlikeli olduğu da. ama bunun nedenlerini bilmek bu tehlikeye karşı durmak için bi adım olabilir. bunun için diğer okuyuculara "9. İstanbul Bienali "kitapçığındaki Uğur Tanyeli`nin yazısını tavsiye ediyorum. "Kamusal-Özel : Türkiye`de Bir Kavram Çiftinin İcadı".
Tuğba
26 Kasım 09 11:35
Soldaki karikatür İstanbul`un resmi gibi... Kilometrelerce sahil şeridi olan bir kentte yaşayan milyonlarca insan, ancak denizi ayak ucunda hissedebilen azınlık kesim... İstanbullu alışkın da, İstanbul`u bilmeyen deniz kenarında!!! Yürüdüğünü bile anlayamıyor...
SPONSORLAR
YENİ MİMAR BÜLTEN
Yorumlar ve haberler hakkında e-posta almak için bültenimize kayıt olun.
YENİ MİMAR GAZETE
Yeni Mimar, mimarlık ve kent meselelerine eleştirel ve yeni bir bakış açısıyla eğilen aylık bir gazetedir. Bunu yaparken gündemdeki konuları, farklı disiplinlerden uzmanlara yönelttiği çetrefil sorulara onların verdiği gözü pek cevaplarla sunar.
GMTR'DE BU AY
Dünyanın Sonu Geldi (mi?)
Tassos Kotzanastassis
Dubai'nin hızlı gelişiminde en önemli rolü üstlenen Dubai World, borçlarının ertelenmesini istedi.
