5 Şubat 2010 11:43
Sayısal tasarım mimarlıkta yeni bir çağ mı açtı?
“ Şu an herkesin aklında aynı soru var mimarlığın geleceğiyle ilgili; sayısal, algoritmik ya da parametrik tasarım diye adlandırdığımız teknikler trend oluşturan bir stil mi yoksa köklü bir değişiklik mi mimarlık için?
Bunlara küçük bir zaman aralığında bakarsak gerçekten nefes kesici yeniliklerle dolu teknolojiler, öte yandan daha geniş tarihsel bağlamda değerlendirdiğimizde önceden olan değişimlerin (modernizm gibi) bir benzeri. Son 10 yıl içindeki bilgi üretim ve işleme hızı tüm insanlık tarihi boyunca elde edilen bilginin gücünden 10 kat fazla. Bu şiddetli bilgi akışı ve kapasite artışı tüm alanlarda ve algı sistemimizde dramatik bir değişim yaratmakta. Bu yüzden mimarlıkta yaşanan değişimleri bunları göz önünde bulundurarak geçici bir stil merakı olarak adlandıramayız.
Form üzerinde yapılan denemeler bu teknolojilere bir stil görünümü veriyor. Ben ise bu araştırmaları formdan bağımsızlaşma olarak görüyorum. "Form follows function." (Biçim işlevi izler.) diyen modernist manifestolar bile çok spesifik bir form arayışındaydılar. Her dönemin morfolojik bir kimliği vardı elbette. Ancak şu ana kadar mimarlık tarihindeki en esnek, yani koşullara ve ekolojiye uyum sağlama yeteneği en güçlü form gramerini keşfetmeye başlıyoruz sayısal tasarım tekniklerinin etkisiyle.
Ancak şöyle bir farklılaşma da söz konusu hiçbir zaman bu kadar çok kötü mimarlık ürünü de konmamıştı ortaya. Çünkü bu kadar güçlü araçları nasıl kullanacağımızı bilmiyoruz henüz. Herkes kodlara (scriptlere) ve programlara odaklanmış durumda. Bilgi Üniversitesi Yüksek Lisans Programı'nda Arch575 dersinde Şebnem Yalınay ile birlikte dert edindiğimiz şey de buydu. Amacımız parametrik tasarımda belirli bir niteliği yakalamak, yazılımları neredeyse mimarın eli gibi sinir sistemimizin, zihnimizin, tasarım sürecimizin parçası haline getirebilmek ve belirli bir ustalık seviyesine ulaşmaktı. Söz konusu olan hesaplama veya bilgisayarlı tasarım olsa da anlam yaratmak kişisel yetenek ve mimarın kapasitesiyle ilgili. Henüz bu tasarımları ayırt edecek bir kültür oluşmadı. Tüm Asyalıların aynı olduğunu düşünmemiz de benzer bir uzaklığın sorunu. Yeterince Asyalı tanımadığımız için hepsinin birbirine benzer olduğunu düşünürüz. Okulda öğrencilerle yaptığımız çalışmaların Amerika'daki deneyimlerimle arasındaki büyük fark ise bu teknolojilere karşı sofistike bir tutumu koruyabilmelerindeydi.
Mimarlar olarak teknik meselelerden ve sorumluluktan kaçmaya meyilliyiz. Bu yüzden mimarlık, tarihi boyunca merkezcil görevini diğer dallara devretti. Ancak sayısal tasarım gerek Türkiye koşullarında gerekse uluslararası platformda enerji verimliliği geliştirilmiş çevreler yaratmada, maliyet optimizasyonunda, sorunlu topoğrafyalara yerleşmede, çevre koşullarına uyum sağlamakta mimara sayısız esneklik sağlayabilir ve sağlıyor da. Belirttiğim gibi mimarlığın şimdiye kadar keşfettiği en yetenekli form gramerleri ortaya çıkmakta. Bu da ekonomisi gelişmekte olan bir ülkede merkezi önem taşımalıdır. Yapı sektöründe de ekonomik sıkıntıların bahane edildiği ülkemizde sorunu parasızlık değil prensipsizliğin sonuçları olarak değerlendiriyorum. Bir mimar olarak ise açık faydalarının ötesinde mimarın ortaya anlam koyabilme yeteneğini bir başka düzleme taşımasından dolayı ilgimi çekiyor tüm bu araştırma alanı. ”
Fotoğraf: Özgün Çalışkan, tasarım: Ahmet Irfan Ertis, Fazıl Efe Ilgen
Bunlara küçük bir zaman aralığında bakarsak gerçekten nefes kesici yeniliklerle dolu teknolojiler, öte yandan daha geniş tarihsel bağlamda değerlendirdiğimizde önceden olan değişimlerin (modernizm gibi) bir benzeri. Son 10 yıl içindeki bilgi üretim ve işleme hızı tüm insanlık tarihi boyunca elde edilen bilginin gücünden 10 kat fazla. Bu şiddetli bilgi akışı ve kapasite artışı tüm alanlarda ve algı sistemimizde dramatik bir değişim yaratmakta. Bu yüzden mimarlıkta yaşanan değişimleri bunları göz önünde bulundurarak geçici bir stil merakı olarak adlandıramayız.
Form üzerinde yapılan denemeler bu teknolojilere bir stil görünümü veriyor. Ben ise bu araştırmaları formdan bağımsızlaşma olarak görüyorum. "Form follows function." (Biçim işlevi izler.) diyen modernist manifestolar bile çok spesifik bir form arayışındaydılar. Her dönemin morfolojik bir kimliği vardı elbette. Ancak şu ana kadar mimarlık tarihindeki en esnek, yani koşullara ve ekolojiye uyum sağlama yeteneği en güçlü form gramerini keşfetmeye başlıyoruz sayısal tasarım tekniklerinin etkisiyle.
Ancak şöyle bir farklılaşma da söz konusu hiçbir zaman bu kadar çok kötü mimarlık ürünü de konmamıştı ortaya. Çünkü bu kadar güçlü araçları nasıl kullanacağımızı bilmiyoruz henüz. Herkes kodlara (scriptlere) ve programlara odaklanmış durumda. Bilgi Üniversitesi Yüksek Lisans Programı'nda Arch575 dersinde Şebnem Yalınay ile birlikte dert edindiğimiz şey de buydu. Amacımız parametrik tasarımda belirli bir niteliği yakalamak, yazılımları neredeyse mimarın eli gibi sinir sistemimizin, zihnimizin, tasarım sürecimizin parçası haline getirebilmek ve belirli bir ustalık seviyesine ulaşmaktı. Söz konusu olan hesaplama veya bilgisayarlı tasarım olsa da anlam yaratmak kişisel yetenek ve mimarın kapasitesiyle ilgili. Henüz bu tasarımları ayırt edecek bir kültür oluşmadı. Tüm Asyalıların aynı olduğunu düşünmemiz de benzer bir uzaklığın sorunu. Yeterince Asyalı tanımadığımız için hepsinin birbirine benzer olduğunu düşünürüz. Okulda öğrencilerle yaptığımız çalışmaların Amerika'daki deneyimlerimle arasındaki büyük fark ise bu teknolojilere karşı sofistike bir tutumu koruyabilmelerindeydi.
Mimarlar olarak teknik meselelerden ve sorumluluktan kaçmaya meyilliyiz. Bu yüzden mimarlık, tarihi boyunca merkezcil görevini diğer dallara devretti. Ancak sayısal tasarım gerek Türkiye koşullarında gerekse uluslararası platformda enerji verimliliği geliştirilmiş çevreler yaratmada, maliyet optimizasyonunda, sorunlu topoğrafyalara yerleşmede, çevre koşullarına uyum sağlamakta mimara sayısız esneklik sağlayabilir ve sağlıyor da. Belirttiğim gibi mimarlığın şimdiye kadar keşfettiği en yetenekli form gramerleri ortaya çıkmakta. Bu da ekonomisi gelişmekte olan bir ülkede merkezi önem taşımalıdır. Yapı sektöründe de ekonomik sıkıntıların bahane edildiği ülkemizde sorunu parasızlık değil prensipsizliğin sonuçları olarak değerlendiriyorum. Bir mimar olarak ise açık faydalarının ötesinde mimarın ortaya anlam koyabilme yeteneğini bir başka düzleme taşımasından dolayı ilgimi çekiyor tüm bu araştırma alanı. ”
Fotoğraf: Özgün Çalışkan, tasarım: Ahmet Irfan Ertis, Fazıl Efe Ilgen
ARKADAŞIMA GÖNDER
BU YAZIYA YORUM YAZ
10 OKUYUCU YORUMU
7 Şubat 10 14:31
Çok güzel bir ekleme oldu Ali Manço, ''Sayısal tasarımın illa da bilgisayar ile ilintili olmadığı gerçeğini anımsamak'' aslında o kadar çok örnek var ki, birkaç tanesini hatırlatmakta fayda var, mesela Gotik mimarlıkta, Gökhan Karakuş'un da dediği gibi Selçuk desenlerinde, gaudi de hatta 90?ların basında Frei Otto ve Hafif Strüktürler Enstitüsü?ndeki takımı ?optimize yol sistemi? isimli bir çalışma yaptılar, Gaudi?nin Sagrada Familia?da kullandığı analojik zincir modelleme tekniği üzerine, örnekleri çoğaltabilirz...
Ali Manço
6 Şubat 10 01:57
Küçük bir parantez açmak istedim: Sayısal tasarımın illa da bilgisayar ile ilintili olmadığı gerçeğini anımsamak adına Felix Candela'nın işlerine bakmak yararlı olabilir. Adını sıkça duymasak da Meksika'da 800'ün üzerinde eser vermiş, Calatrava'nın da ilham kaynağı (ve ustası) olmuş bir matematik virtüözü....
5 Şubat 10 18:52
Tool tartışması sayısal tasarım konusunun çok dışında bir konu ??? Bu genel olarak hatalı bir önerme, tabii altta yazdıkların bence başka bir şekilde bu tümce dışında doğru şeyler söylüyor. Fakat tartışmaların da bu cevap etrafında konumlanması gerekliliğini pek görmüyorum. Yukardaki "Bu yazıya yorum yaz"ma fonksiyonunu karşılıklı olarak bir şeyleri çözmek için değil, gayet farklı tellerden konuşarak da yapabiliriz bence.
5 Şubat 10 18:28
Tool tartışması sayısal tasarım konusunun çok dışında bir konu. Bence Alper'in yazısındaki ilginç noktaları kaçırmamıza sebep oluyor, Mesela ''Asyalılar'' örneğine benzer bir yaklaşımı Ben van Berkel in parametrik tasarımla ilgili (ki UN studio da parametrik tasarımla içli dışlıdır) ''spagetti her zaman menüde'' eleştirisinde de görürüz. Tool konusu günümüzde çok geride kalmış bir tartışma artık üstelik parametrik tasarımla ilgili değil daha çok dijitalleşme ile ilgili bir bitmez tartışmadır.
5 Şubat 10 17:12
Burda 11 eylülü ben eski "çağ" kategorizasyonunun bir imgesi olarak görüyorum ve belirsizliği bunun gibi savaş merkezli bunalım yada devrimlere tercih ediyorum.
Asıl mesele Yelta Köm'ün de dediği gibi "tool" değil düşünce tarzı. Bunu şöyle örnekleyebiliriz. Yepyeni bir design tool, hala 20. yy ın inşaat tekniklerinin soru sorma ve cevaplama yöntemlerini kolaylaştırmak için kullanılırsa bu artificial intelligence sahibi pixarın ünlü wall-e karakterine benzer paletler, gözler, hidrolik kollar vs. vs.
Asıl mesele Yelta Köm'ün de dediği gibi "tool" değil düşünce tarzı. Bunu şöyle örnekleyebiliriz. Yepyeni bir design tool, hala 20. yy ın inşaat tekniklerinin soru sorma ve cevaplama yöntemlerini kolaylaştırmak için kullanılırsa bu artificial intelligence sahibi pixarın ünlü wall-e karakterine benzer paletler, gözler, hidrolik kollar vs. vs.
5 Şubat 10 16:53
Şu konuya katılıyorum, önemli olan "tool" gibi gözüküyor ve çoğunluk bunun bir "tool" işi değil de bir düşünce ve üretim sistemi olduğu gerçeğini kaçırıyor.
Temsiliyeti çok güçlü ve kandırıcı olduğundan, script üzerine yoğunlaşıp görsele ulaşma daha kolay geliyor şu an, bir anlamda daha kandırıcı oluyor.
Ama bunun gelişme sürecininde bir yerde sonuçlanacağını düşünüyorum, yani bir yerde artık ayrım anlaşılmaya başlanacak, belki de bunun için önce tool ları da tamamen özümsememiz gerekiyor, kalemi tuttuğumuzda nasıl yazacağını bildiğimiz gibi.
Temsiliyeti çok güçlü ve kandırıcı olduğundan, script üzerine yoğunlaşıp görsele ulaşma daha kolay geliyor şu an, bir anlamda daha kandırıcı oluyor.
Ama bunun gelişme sürecininde bir yerde sonuçlanacağını düşünüyorum, yani bir yerde artık ayrım anlaşılmaya başlanacak, belki de bunun için önce tool ları da tamamen özümsememiz gerekiyor, kalemi tuttuğumuzda nasıl yazacağını bildiğimiz gibi.
5 Şubat 10 16:23
Ozan Ertuğ, sizin söylediğinize cevap olabilecek bir şeyi Peter Eisenmann 2003 yılında istanbul'da söyledi. Eisenmann'a göre 11 eylül, post-modern çağın sona erip Aktif çağın başladığının da bir göstergesiydi. Kendisinin de gelişen teknolojiye rağmen bizzat gelip konferans vermesini de bunun bir göstergesi olarak açıkladı, her ne kadar teknoloji gelişiyor olsa da eş zamanlı olarak insan etkileşimi de artıyor. bu da yeni etkileşimli arayüzlere olan ihtiyacı arttıran bir etken.
5 Şubat 10 16:09
Sayısal tasarım sadece mimarlıkta değil
diğer birçok alanda/a da yeni bir çağın başlangıcı sayılabilir, ama yeni bir çağa girmeyi kelime kelime anlamlarıyla ele aldığımızda çağlar hep çok önemli, herkesin fikir ve düşünce bariyerlerinin darmadağın olduğu olaylar sonucu sonlanır ve başlar. Ortada görünmez bir bariyer var ve bu belki Stephen Wolfram gibi insanların tezlerinin insanlığın gözüne sokulurcasına gerçeklenmesi ile aşılabilir. Yada zaten bu yeni çağın temel karakteri "belirsizlik" olacak ve tarihin bu kategorizasyonu herkesin beyninin tozlu raflarında yer alacak.
5 Şubat 10 15:59
Sayısal tasarımla Asyalı veya Türk kökenli yöntemlerle birleştimek lazim. Ben bu yaklışımı HYPERARCHAIC diyorum...bu metodolojide önemli unsur desen/şekil arkasındaki matematiği anlamak ve onlarla ilerlemek. Örneğin bu tepsi tasarım üzerindeki üçgen deseni (Selçuk kökenli) tekrar Processing'le script yazıp değişitirldi.
istanbul design and architecture, istanbul architecture and design, istanbul design and architecture…
istanbul design and architecture, istanbul architecture and design, istanbul design and architecture…
5 Şubat 10 15:13
Sadece modernizmin temel manifestolarindan birisi olan L.Sullivan'ın dediği gibi biçim işlevi izler (form "ever" follows function) değil bir diğer önemli manifesto niteliği taşıyan A.Loos'un süsleme ve suç (ornament and crime) yazısında söyledikleri ironik bir şekilde bugün tekrar mimarların önüne aynı soruları koyuyor. Anlam sorusunun cevabını tasarımın araştırma ve geliştirme/deney safhalarından gelen veriler verebilir ancak, bu yüzden hesaplamalı tasarımın parametrelerinin işlenme süreci artık daha da önemli, gerçek sorulara, gerçek ihtiyaçlara karşılık gelen cevapların sayısallaştırılıp tasarım sürecine doğru veri şeklinde aktarılması ve en basit biçimiyle tasarımı yönlendirecek vektörlere çevrilmesi gereklilikten öte bir zorunluluk halini aldı.Bence mimari tasarım sürecinde hak ettiği yeri özellikle mimarlık eğitiminde bir türlü bulamayan araştırma/geliştirme safhası anlam sorularının daha sık sorulmasıyla günümüzde daha çok önem kazandı, çok disiplinli yeni bilgi işleme yöntemlerinin gelişmesi, sayısal tasarımın içinde bulunduğu görünmez tehlikeyi aşmamıza yardımcı olacaktır. Sayısal/hesaplamalı tasarım, kuşkusuz yeni bir çağ açtı, ancak bilimsel etik açısından hesaplamalı tasarım, algoritmik tasarım gibi konularla ilgilenen bizlerin başta olmak üzere sürekli deneylerle bu süreci test ederek bütün sonuçlarının görülmesine katkı sağlamamız gerekiyor. Uzun zahmetli bir yol, bahsettiğin gibi inanılmaz bir boyuta gelen bilgi tek bir kişi tarafından öğrenilebilmenin çok ötesine geçti, kollektif çalışmayı zorunlu kıldı, belki de bu durum bu yeni aktif çağın en olumlu etkisidir.
SPONSORLAR
YENİ MİMAR BÜLTEN
Yorumlar ve haberler hakkında e-posta almak için bültenimize kayıt olun.
YENİ MİMAR GAZETE
Yeni Mimar, mimarlık ve kent meselelerine eleştirel ve yeni bir bakış açısıyla eğilen aylık bir gazetedir. Bunu yaparken gündemdeki konuları, farklı disiplinlerden uzmanlara yönelttiği çetrefil sorulara onların verdiği gözü pek cevaplarla sunar.
XXI'DE BU AY
YATAY GÖKDELEN
Steven Holl Architects
Steven Holl Architects'in Şenzen'deki projesi Vanke Merkezi, zemin seviyesini kamusal alana ayırıp sekiz ayak üzerinde yükselere
